Andrea je ujutro markirao školu i Silvana svoj posao. Ona se od živahne noći osjećala sva raštimana, on je majci rekao da će dan provesti s drugovima, i vlakom se odvezu u Sienu. Na skitnju sienskim vicolima i piazzetama — Via Camollia, Banchi di sotto, Banchi di sopra, Via delle donzelle, Via del castoro, Via delle pietre, Piazza del mercato… I tu su pohodili il Duomo, s mozaicima koji su po Vasariju “il più bello, grande e magnifico pavimento che mai fusse stato fatto”, Pinacotecu sa svetostima Duccija i Simonea Martinija, Palazzo pubblico s freskama Lorenzettija i vitkim tornjem Mangia – gdje nad kaskadama krovova, zvonika, polja i vinograda Andrei navru riječi Sibille Aleramo u tom femininom gradu s “anima di fanciulla eterna, soave ed illare, in solitudine innamorata”. Jedina tuga toga dana bijaše to što u knjižarama nisu našli La Cazzaria, prijapsko djelo sienesa Antonija Vignalija – kao što, uostalom, u talijanskim knjižarama tada nije bilo ni elegijskih bludnosti Hecatelegiuma Pacifica Massima, obijesne bajke L’Alcibiade, fanciullo a scuola Antonija Rocca, libertinske poezije Giorgia Baffa i kurvinskog priručnika Rettorica delle puttane Ferrantea Pallavicina.
Ručali su na Piazza del Campo, najljepšem trgu čitavog svijeta. Kad je Andrea predstavio Vignalija, pjesnika s početka 16. stoljeća i jednog od osnivača sienske Accademia degli Intronati. I dok je slavni Annibal Caro, iz rimske Accademia della Virtù, svojom raspravom Della Ficheide del padre Siceo slavio smokvu, te oprezno i picu, manje poznati muželjub Vignali je u svom dijalogu La Cazzaria, pod pseudonimom Arsiccio Intronato, otvoreno slavio falus. Taj dijalog počinje tako da se Arsiccio i njegov drug Sodo Intronato pitaju zašto muda ne ulaze “in potta e in culo”, pa se Sodo brani od kvalifikacije neznalice razlogom što “u svojim studijama nije učio takve predmete, već pitanja veće slave i časti”, dok Arsiccio tvrdi da su i takvi predmeti filozofski, jer “filozofija nije drugo do dublja spoznaja prirodnih stvari”. I u daljnjim razmatranjima oni dotaknu još dvadesetak questiones, između ostalog zašto oko spolovila ima dlaka, zašto je muška zadnjica maljava a ženska ne, zašto žene sitno koračaju, zašto se falusi crtaju s krilima, zašto je svećenstvo izmislilo ispovijedanje…, te pritom i zaključili da znanost zapravo ne zna od kakve je supstancije cazzo – zbog čega se ovaj često naziva “stvar” (kasniji idealisti kažu stvar po sebi), i da bi to bila glavna osnova njegove filozofske relevantnosti. A onda Arsiccio tu stvar propituje estetski, politički, religijski, pravno, gramatički itd.
“I politički?” čudi se Silvana. Da, jer La Cazzaria je alegorijski prijedlog rješavanja političkih sukoba koji su potresali Sienu: aristokracija Cazza treba vladati gradom, ali ne tiranski, već u suradnji s Culima, koji su odmah do nje po moći i dignitetu, i s Pottama kao radišnim i raspoloživim pukom, dok bi samo Coglioni izdajnici bili isključeni iz upravljanja gradom. “Zašto su Coglioni izdajnici?” Jer su u jednoj pobuni malih Cazza, Cula, Potta i Cogliona protiv tiranije velikih Cazza i Potta izdali svoje saveznike i uzrokovali im velika stradanja. A kad su potom malo plemstvo i puk oborili tiraniju, muda su kažnjena gubitkom političkih prava i dužnošću da “in perpetua servitù” služe vladajućim staležima. Što je odgovor na početno pitanje zašto muda ne ulaze “in potta e in culo”. “Aristokratsko republikansko uređenje grada” shvati Silvana. “Upravo tako, i to je poruka La Cazzaria kao conte filosofico e politico. Tu su guzice i pice ipak podređene, ali one gradu daju sigurnost i stabilnost, uglavnom podupirući kurhegemoniju,
ogni volta che chiascuno di voi si vorrà far fottere, noi ci obligiamo a starvi sottoposti e aiutarvi…”
“Per Bacco, koliko pameti u Vignalija!” “Djelo mu je ne samo republikansko, nego i antipopovsko, no pjesnik ga nije uspio nastaviti zamišljenom knjigom Lumen pudendorum u tri dijela – De la genealogia e battesimo del cazzo, De la natività e opera de la potta, De la vita e passione del culo.” “Eto zašto tog heretika ne spominju u školama!” “Ignorira ga i doajen književne historije Francesco de Sanctis, isto kao Beccadellija, Baffu i Pallavicina, a bogme i škole i de Sanctis ne mare ni za Bracciolinijeve Facezie, ni za Aretinove Sonetti lussuriosi, ni za Carovu Ficheide, ni za Bellijeve Sonetti romaneschi – jer njima je sve to prostakluk nedostojan Olimpa lijepe književnosti.”
“A što kaže Annibal Caro o smokvi?” “Mnogo zanimljivog, po načinu baroka.
Essa è una cosa mansueta, trattabile, soave, che ognuno desidera e da ognuno è facilmente sottomessa.
Salire in un fico e gustar di quello è un andar verso il Paradiso.
Il modo d’onorar le Fiche è il medessimo che onorar le persone; salvo che non si deve inchinare, ma del resto si sta lor dritto innanzi, si scappella, si va in qua e in là, in su e in giù, secondo che lor grandezza comanda.
U tom čudesnom gradu svete Katarine, propovjednika San Bernardina i teologa Lelia Socina, Andrea će primijetiti izrazitu ljepotu žena — kao da dolazi iz kista Perugina. Na što Silvana nedužno upita “a ja?” “Ti sličiš Giuliji Rinieri, ovdašnjoj dami koja je očarala Stendhala.” I on još predstavi četiri slavne sienske ličnosti: Aeneasa Silviusa Piccolominija, autora epistolarnog romana Historia de duobus amantibus i budućeg papu Pio II, monu Margheritu Luti, koja je možda ona Fornarina što zavede Raffaella, slikara Giovanantonija Bazzija, zvanog Il Sodoma, po Vasariju “stalno u nezakonitom i gnusnom životu”, te bankara Agostina Chigija kojemu je Raffaello ukrasio rimsku palaču Farnesi. I otkrije da je Siena mjesto priče Mariotto i Ganazza Masuccija Salernitana, kasnije oblikovane u tragediju Romea i Julije.
Spuštao se mrak i povjetarac je nosio miris kiše kad se na povratku, kod Certalda, Boccacciovog gradića, Andrea prisjeti pripovijetke iz Decamerona o mladoj Alatiel, kćeri babilonskog sultana: otac nju namijeni nekom kralju, ali oluja potopi lađu kojom je putovala i ona pada u ruke raznih silnika, koji je redom uživaju i usrećuju, sve dok pravedničkom igrom sudbine ne bude vraćena ocu. Onda ona reče da je sve to vrijeme provela u samostanu i sačuvala nevinost, pa tako napokon pripadne svom vjereniku. Boccaccio zaključivši:
A ona, koja je s osam muškaraca možda ležala deset tisuća puta, legne s njim kao djevica te kao kraljica s njim sretno proživi. Ljubljeno je slađe od neljubljenoga!
Istaknuta fotografija: Lorenzo Gaudenzi / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0 (kadrirano)
#Nikola Visković #Siena
