“Ružičnjak tajni” osnovao je poljski električni gitarist Raphael Rogiński s vokalisticama Svetlanom Spajić i Tijanom Golubović, koja alterira na violini, te pijanisticom Marinom Džukljev. Aranžmani razvijaju drvene boje timbra instrumenata, soliranja u osnovi nema, a škripuckanja su orijentacija za grupnu improvizaciju unutar forme. Tu je klavir i ono “ispod haube”, vodoravno položena harfa, koja mijenja lica autorskim preštimavanjima, a ne samo “carski tron” porodice udaraljki. Zajedno su sredinom srpnja objavili album od 14 “srpsko-bosanskih standarda” i originalnih “improvizicija” pod naslovom “Bura”, za poljskog izdavača Instant Classic. Na pjesmi “Miris” gostuje pjevačica Mila Gavrilović, dok je zahtjevnije aranžmane “krotio” Piotr Zabrodzki na synthesizeru. Promovirali su “Buru” po srpskim kulturnim centrima tijekom odmora od protesta ovog proljeća pod pokroviteljstvom Poljskog kulturnog Instituta u Srbiji.
Bend se prozvao po zbirci iranske poezije “Sufijski ružičnjak”, a otvara ga world-pop aranžman pjesme “Po moru je plovila galija” s kompilacije starih srpskih narodnih pjesama. Glazbenice-istraživačice, oslobađaju svoje “instrumente”, tražeći novi zvuk, kao i brazilski glazbenik Hermeto Pascoal. Preminuo prošlog vikenda, primarno poznat kao bubnjar albuma “Live Evil” (Columbia, 1971.) Milesa Davisa, bio je albin i bruxo (port. vještac), a svirao je na čajniku ili demižonkama vina uronjen u dubinu amazonskog potoćića. (Nastupio je 1990. godine na 12-om Zagreb Jazz Fairu. – op. aut.) Bila bi to intimna veza dvaju kultura, onih vode i vjetra koju smo dosad odmjeravali kroz “Fourth World Music”, fuziju Mitra Subotića-Sube. Istu etimologiju, iz latinske riječi pascha, prezime Pascoal (port. Pascoa) veže s prezimenom Paškvan, porijeklom iz okolice Delnica, kao “velik, ugledan” (prema imenu Paško). Prema “Latinsko-njemačkom riječniku” J. M. Stowassera izdanom u Beču, prezime Paškvan značilo bi, “onaj koji pripada Uskrsu”. A Stowasser “stotinu voda”, germanizirano u Hundertwasser.
Nizvodno od Beča, na Dunavu nalazimo djelo etnomuzikološkinje Spajić, poznate s izdanja Cycle Conspiracy, Gordana, Sopota i Zeitkratzer. S folkloristicom Golubović (ex Stanković), gostuje na turbo-elektroakustici “Duets” (Novo Doba/Pop Depresija, 2021.) Lenhart Tapes. Ovdje su pak u roots-izdanju koje gleda s debla prema gore – ka krošnjama. Iza “Moj dragane”, dvoglasne lirske pjesme tradicionalnih korijena koja koristi temu elegije tipičnu za balkansku glazbu, slijedi instrumental “Jalija” što se vjerojatno odnosi na stari sarajevski kvart. Golubovićkina interpretacija duhovne pjesme “Boga slavi” koja se ponekad izvodi kao sevdalinka, neodoljivo podsjeća na vokal Dunje Knebl, a prvu stranu zatvara klavirski instrumental “Blueprint” koji svjesno ne zalazi ni u koji idiom.
B-stranu otvara instrumental za solo-violinu “Ada Kaleh”, po imenu otoka-gradića na Dunavu u današnjoj Rumunjskoj, potopljenom sedamdesetih izgradnjom hidroelektrane na Đerdapu. Ovaj imaginarni grad, nestao u vremenu, stoji kao alegorija Rogińskijevih projekata s razmeđa freak-folka i post-rocka iz rakursa paralele s opusom umjetnika Borisa Demura ili Friedenreicha Hundertwassera… Toga nas prisjeća nedavno reizdanje “Plays John Coltrane & Langston Hughes” iz 2015. godine. Ne samo da je Coltraneove klasike prenio u timbar gitare, a istovremeno ih je “polonizirao”, dajući im melankoliju suvremenih stepskih vukova s obje strane Atlantika, Rogiński je oplemenio jazz-povijest introspektivnim glasom emigracije, a ne asimilacije ili pak kulturne aproprijacije…
Spajić preuzima “Golubicu belu”, jednu od najpoznatijih narodnih pjesama s repertoara folklornih ansambala iz Srbije, a instrumental “Suze, suze” isprepliće polifoniju violine, gitare te klavira – očijukajući s instrumentalima “Plavog aviona” Rundekovog Cargo Trija, kao i našim ušima. U duhu spone naše uzburkane sadašnjice sa svjetskom kuturnom baštinom, sjetimo se da “Pjevačka družina Svetlane Spajić” nastupa u “Balkan Baroqueu” (1997.) Marine Abramović, u režiji Roberta Wilsona. A u istom paketu, dio je predstave “Život i smrt Marine Abramović” (2011.). Ovdje je opet jedna Marina – Marina Džukljev.
Četiri elementa – Pascoal, Subotić, Demur i Rundek, svaki sa svoje strane postojanja – simbolički predstavljaju tu široku viziju intimnosti kroz avangardnu slobodu Rogińskog s “Ružičnjakom tajni”. Na taj način, njihovo djelo nadilazi granice žanra i geografije, potvrđujući da je stvaralaštvo uvijek spoj tradicije, inovacije i sjećanja…
#album #Bura #Domaći izdajnici #Ružičnjak tajni #Vid Jeraj
